Cây sâm đất: phân loại và công dụng các loại sâm đất

Cây sâm đất ban đầu là một loại cây mọc hoang ở vùng núi nước ta, thường dùng để chế biến món ăn. Theo thời gian, người ta nghiên cứu và nhận thấy cây có nhiều tác dụng quý đối với sức khoẻ, không chỉ dùng được lá mà củ rễ còn bổ dưỡng hơn. Do đó cây trở thành dược liệu trong nhiều bài thuốc nam và mang tên sâm đất. Hãy cùng tìm hiểu về loài cây thú vị này nhé!

Cây sâm đất là gì?

Cây sâm đất còn có tên gọi khác là thổ nhân sâm, sâm thổ cao ly, sâm quy bầu, sâm mùng tơi,… là thực vật thân thảo mọng nước, có tên khoa học là Talinum trong họ Talinaceae.

Tìm hiểu về cây sâm đất

Cây thường mọc tự nhiên ở những vùng núi hoặc trung du Việt Nam, sau đó được người dân nhân giống trồng trong vườn nhà, trở thành loại cây quen thuộc với mọi người.

Cây sâm đất có mấy loại?

Mặc dù có những đặc điểm hình thái khá giống nhau, dễ gây nhầm lẫn khi phân biệt, sâm đất Việt Nam vẫn được chia làm hai loại chính:

Thổ sâm (sâm đất rừng)

Có tên khoa học là Talinum paniculatum (Jacq.) Gaertn.

Lá sâm đất có chóp nhọn hoặc tù, mép lá hơi lượn sóng, bề mặt lá nhám và hơi cứng. Cụm hoa màu hồng mọc ở đỉnh thân, phân nhánh nhiều, dạng thuỳ kép, cuống cụm hoa mảnh và dài, hình tròn. Hoa thường nở buổi chiều, cánh hoa nhỏ. Quả nhỏ có dạng quả nang, hình cầu, vỏ mỏng, màu nâu đỏ khi chín.

Cây có vỏ củ màu nâu đen, hơi bóng, thường được thu hoạch để làm thuốc. Theo Đông y, củ sâm đất có vị ngọt nhân nhẫn, tính lạnh, bồi bồi bổ sức khoẻ khá tốt, nhưng nếu dùng quá liều dễ gây nôn mửa, toát mồ hôi lạnh. Thành phần dưỡng chất trong củ rễ của cây sâm đất tương tự với Nhân sâm Trung Quốc và Hàn Quốc (Catthareeya và cs., 2013), vì vậy cây được mệnh danh là nhân sâm cho người nghèo.

Thổ sâm ba cạnh (sâm mùng tơi)

Tên khoa học là Talinum triangulare (Jacq.) Willd. hoặc Talinum fruticosum (L.) Juss.

Thổ sâm ba cạnh có lá nhẵn bóng, thuôn dài, mép lá nguyên. Cụm hoa hồng tím, phân nhánh ít, ngắn hơn cụm hoa thổ sâm và cuống cụm mập, tiết diện tam giác. Hoa nở vào buổi sáng với cánh to. Quả Thổ sâm ba cạnh lại có dạng hình trứng, màu trắng kem với vệt màu nâu đỏ khi chín, vỏ dày, cứng.

Cây có củ rễ màu nâu vàng, hơi sần sùi, to và cho năng suất hơn thổ sâm, nhưng ít được chuộng bằng. Cây sâm đất ba cạnh hay mọc hoang hoặc được trồng trong vườn để lấy lá làm rau ăn.

Bên cạnh đó, sâm đất còn có loại sâm nam, tuy nhiên hiện nay không phổ biến nhiều ở Việt Nam.

Tác dụng của cây sâm đất Việt Nam

Củ sâm đất rừng có tác dụng gì?

Củ sâm đất rừng hay củ thổ sâm thường được đào về đem phơi hoặc sấy khô, có màu đen xám, dùng làm dược liệu chữa bệnh.

củ sâm đất rừng có tác dụng gì

Theo nghiên cứu, thành phần của cây sâm đất rừng chứa chất pectin, boerhavia acid, punarnavine, potassium nitrate, tannins, phlobaphene, fructooligosaccharides và rất nhiều các vitamin khác… Ngoài ra, củ sâm đất còn chứa alkaloid có hoạt tính là punarnavine 0,01%. Đông y Việt Nam cho rằng củ sâm đất có những công dụng sau:

  • Thanh nhiệt, giải độc, từ đó làm mát gan và lợi tiểu.
  • Tăng sức đề kháng, giúp cơ thể mau khỏi bệnh và nhanh làm lành vết thương.
  • Kháng viêm, giảm đau, ngăn ngừa các bệnh về hô hấp.
  • Chữa bệnh khó nói ở nam giới như: xuất tinh sớm, liệt dương, thận yếu.
  • Điều hòa kinh nguyệt, giảm đau bụng kinh và góp phần làm đẹp da ở phụ nữ.

Lá cây sâm đất ba cạnh có tác dụng gì?

Lá thổ sâm rừng màu xanh đậm, hơi bầu, đầu chóp nhọn, viền lá hơi lượn sóng. Loại này có vị hơi nhẫn đắng, cay nhẹ, hơi khó ăn. Đa số người dân miền núi hay dùng lá sâm đất rừng giã nhuyễn đắp lên da hoặc nấu nước tắm để chữa ghẻ lở, viêm da, giảm ngứa rát…

Ngược lại, lá cây thổ sâm ba cạnh hay còn được gọi là cây rau sâm đất thì có thể được sử dụng chế biến món ăn. Lá rau sâm hơi nhớt giống rau mồng tơi, vị ngọt nhẹ, dễ ăn. Các món ăn phổ biến từ lá sâm đất ba cạnh như canh rau sâm đất với tôm, rau sâm đất luộc chấm mắm nêm, rau sâm đất xào tỏi hoặc xào thịt bò,…

Rau sâm đất nhiều dưỡng chất, ăn ngọt mát, thanh nhiệt, giải độc, mát gan, lọc thận, cải thiện hoạt động của hệ tiêu hoá (trị táo bón), hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường. Ngoài ra, rau sâm đất còn có lợi cho quá trình giảm cân, làm đẹp da ở phụ nữ.

Sâm đất có tốt bằng sâm Ngọc Linh không?

Theo nghiên cứu, cây sâm đất có thành phần tương tự nhân sâm Hàn Quốc, chứa khoảng trên 20 hoạt chất Saponin. Trong khi đó, sâm Ngọc Linh lại chứa hàm lượng Saponin vượt trội với 52 loại, bao gồm 26 hợp chất có cấu trúc thường thấy và 26 loại Saponin pammaran có cấu trúc mới không bắt gặp tại các loại sâm khác trên thế giới.

Ngoài ra, tiến sĩ Nguyễn Bá Hoạt cán bộ Viện Dược liệu khẳng định, sâm Ngọc Linh còn chứa khoảng 14 axít béo, 17 axít amin, 20 chất khoáng vi lượng và hàm lượng tinh dầu là 0,1%.

Do đó, có thể kết luận rằng, sâm đất Việt Nam tốt ngang ngửa so với nhân sâm Hàn Quốc, tuy nhiên tác dụng vẫn kém hơn “quốc bảo” sâm Ngọc Linh.

Để mua sâm đất rừng, các bạn có thể tìm đến những nhà vườn ở vùng núi miền Trung, hoặc tự mua cây con về nhân giống trong vườn nhà. Cây sâm đất khá dễ trồng và chăm sóc, thậm chí có nơi còn trồng lấy rau bán hoặc làm cảnh. Cây có giá bình dân, hợp túi tiền của tất cả mọi người. Nếu bạn muốn bồi bổ cơ thể mà kinh tế eo hẹp thì có thể chọn sử dụng sâm đất.

Tuy nhiên, với những người thực sự quan tâm tới sức khoẻ, cần sản phẩm chất lượng tốt hơn để bổ sung dinh dưỡng hoặc chữa bệnh, họ sẽ sử dụng thêm sâm Ngọc Linh.

Để mua được sâm Ngọc Linh, bạn phải tìm hiểu kỹ lưỡng về công dụng, cách dùng cũng như địa chỉ cung cấp sản phẩm chất lượng. Sâm Ngọc Linh MHG là thương hiệu uy tín mà bạn có thể yên tâm mua hàng.

Với mô hình liên kết hợp tác, MHG đã trực tiếp thu gom sâm Ngọc Linh từ các nhà vườn trồng sâm ở núi Ngọc Linh tỉnh Quảng Nam. Đồng thời, cơ sở cũng đã đầu tư xây dựng những vườn sâm với quy mô lớn, đáp ứng tiêu chuẩn về thổ nhưỡng, khí hậu và quy trình sản xuất, nhằm đảm bảo mang tới cho người tiêu dùng những sản phẩm sâm Ngọc Linh chất lượng nhất.

Trên đây là những thông tin về cây sâm đất, các loại sâm đất và công dụng của sâm đất. Mong rằng bài viết sẽ mang đến những kiến thức hữu ích cho mọi người.

5/5 - (1 bình chọn)
Bình luận bài viết (0 bình luận)